Duvar yeniden yıkıldı
Zeki Coşkun– Üç İstanbul. s.2 HABER– Yaşar Kemal’le bir kez daha. s.3 MÜZİK– Jack White’ın Coca-Cola mutsuzluğu –Funda Karakaya. s.4 SİNEMA– Türk sinemasının Macaristan çıkarması. s.5 SÖYLEŞİ– Sinemacı ve Hattat Derviş Zaim. s.6-7 MÜZİK– The Wall’dan bir tuğla daha eksildi –Ferhat Uludere. s.8-11 İNCELEME– Renklerini kaybediyor dünya –Özlem Ertan. s.12-13 TV s.14-15 Telesiyej s.16
Deniz Feneri İddianamesi -2 |
‘Asıl mali deprem daha yaşanmadı’
Amerikan hükümetinin sigorta devi AIG’yi kurtarması “Krizin en kötüsü önümüzde” diyen IMF Başkanı’nın kaygısını gidermedi. İflas eden Lehman Brothers için kamu fonlarını devreye sokmayan ABD Merkez Bankası, sigorta devi AIG’yi 85 milyar dolar vererek kurtardı. IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn ise krizin süreceğinin işaretini verdi: Yakın gelecekte diğer büyük mali kuruluşlar da çökebilir
SON GÜN OPERASYONU • New York Valisi David Paterson, dün AIG’nin önünde, kendini kurtarmak için sadece bir gün olduğunu söylemişti. Ki önceki gün geç saatlere kadar yürütülen yoğun görüşmelerin ardından Fed, şirkete 85 milyar dolar kaynak sağladı. Bunun karşılığında şirketin yüzde 80 hissesini teminat olarak kabul etti. 85 milyar dolarlık kredinin 24 ay vadeli olacağı açıklandı. Hükümet, hissedarlara temettü ödemelerini de veto edebilecek. Beyaz Saray sözcüsü Tony Fratto, Başkan Bush’un, Fed’in kararını desteklediğini kaydederek, “Bu adımlar, finans piyasalarının istikrarını artırmak ve ekonominin zararını sınırlamak için atılıyor” dedi. Hazine Bakanı Henry Paulson da, kararı desteklediğini bildirdi.
SOSYAL YÖN KURTARDI • Lehman’ın batışına seyirci kalan ABD hükümetinin AIG’yi kurtarması kafalarda soru işareti yarattı. Fed, bu adımı; hem Amerikan ekonomisi hem de küresel ekonomiye zarar verebilecek durumu engellemek olarak açıkladı. AIG’nin yatırımcılara finans sigortası sağladığına işaret eden uzmanlar, bu dev şirketin batması halinde bunun, ülkede ve dünyada “zincir reaksiyona” yol açabileceğini kaydetti. AIG, yatırım bankası Lehman Brothers’ın iflası ardından, risk altındaki diğer kuruluş olarak görülüyordu ancak iflasının piyasalar-da Lehman’dan iki kat büyük sarsıntı yaratabileceği konuşuluyordu. Lehman’ın müşterilerinin daha çok büyük kurumsal yatırımcılar olduğunu söyleyen uzmanlar AIG, Freddie Mac, Fannie Mae, Bear Stearns’ün müşterilerinin ise 100 milyonlarla ifade edilen geniş halk kitleleri olduğuna dikkat çekiyor. Varlıkları 1.1 trilyon dolar olan ve 130 ülkede 74 milyon müşterisi bulunan AIG hisseleri yüzde 60 değer yitirmişti.
62 TRİLYON DOLARLIK KORKU • Uzmanlara göre AIG basit bir sigorta şirketi değil. Şirketin hayat, emlak ve kaza sigortası kolları ve uçak leasing’i gibi birimleri aslında kârlı bir faaliyet yürütüyor. Ancak şirket konut kredisi sektöründeki krizden etkilenen çok sayıda banka ve yatırım fonuna reasürans sağladığı için, onların açıklarını kendisi kapatmak durumunda. AIG’nin batışına izin verilmesinin tüm dünyada 62 trilyon dolarlık bir CDS (kredi sigortası) pazarında kaosa neden olabileceği belirtiliyor. Kurtarmanın ardından Japon ve Avusturalyalı bazı sigorta devlerinin gözünü AIG’nin aktiflerine diktiği ve önümüzdeki günlerde bu aktifler için ABD’li yetkililere teklifler getirebileceği belirtiliyor.
AIG operasyonu üzerine Taraf’a konuşan Türkiye’deki AIG Sigorta, çalkantıların, faaliyetleri üzerinde etkisi olmadığını belirtti. AIG’nin işlemlerinin Türkiye’deki AIG Sigorta ile ilgisi olmadığını açıklayan şirket yetkilileri, Türkiye operasyonu çerçevesindeki sigorta poliçelerinin doğrudan Türkiye AIG Sigorta’nın sorumluluğunda olduğunu hatırlattı. Bu kapsamda doğabilecek hasarların ödeneceğinin altını çizen AIG Sigorta, el konulan ABD’deki şirketten açıklamasına da yer verdi. Açıklamada devralma kararının herkes için en doğru alternatif olduğu belirtildi. Öte yandan, Lehman Brothers’la kredi ilişkisi olduğu belirtilen İngiliz Bankası UBS, Lehman’a ilişkin bazı risklerinin 300 milyon dolardan fazla olmayacağını belirtti. Bir diğer İngiliz bankası Barclays ise Lehman Brothers’ın bir kısmını 1.75 milyar dolara almaya karar verdiği açıklandı. Bu durumun Lehman’daki 10 bin kişinin işsiz kalmasının önleyeceği belirtildi.
KAHN: EN KÖTÜSÜ HÂLÂ ÖNÜMÜZDE • AIG operasyonuna ve arkasından Barclays’in Lehman’ın bazı bölümlerini satın alma talebine rağmen Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Dominique Strauss-Kahn mali krizin en kötüsünün hala önümüzde durduğu uyarısında bulundu. Strauss-Kahn, kriz risklerinin dünya ekonomisinde tartıldığını, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin direnç işaretleri gösterdiğini fakat ileriki aylarda ve haftalarda diğer belli başlı mali kuruluşların da güçlükle karşılaşabileceğini belirtti.Yaşanılanın ciddi bir mali kriz olduğuna işaret eden Strauss-Kahn, bugünlerde risk ve belirsizliklerde artış yaşandığını, ancak dünya ekonomisinin 2009’da yenilenmeye başlayacağını söyledi. Strauss-Kahn, yaşananların reel ekonomiye etkilerinin önemli olduğunu, reel ekonominin ise gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde oldukça direnç gösterdiğini kaydetti.
ROUBINI: ZARAR SOSYALLEŞİYOR • Krizi ve krizin aşamalarını ilk gören isim olarak kabul edilen New York Üniversitesi Stern İşletme Okulu profesörü Nouriel Roubini, kurtarma operasyonunun ardından eleştirilerinin dozunu artırarak, artık finansal sistemde karın özelleştirildiğini zararın ise sosyalleştirildiğini açıkladı.
Bear Stearns’ün 29 milyar dolar, Fannie Mae ve Freddie Mac’in 300 milyar dolar ve en son AIG’nin 85 milyar dolarlık maliyetinin ardından, diğer kurtarma operasyonları ve kamu müdahaleleriyle birlikte krizin ABD’li vergi mükelleflerine maliyetinin 900 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.
MANCHESTER FORMASINDA ARTIK FED Mİ YAZACAK? • FED’in 85 milyar dolar kaynak sağlayarak batmaktan kurtardığı sigorta devi AIG, 2006’dan bu yana İngiliz Manchester United takımının sponsorluğunu yapıyor. Geçen yıl hem İngiliz Premier Ligi hem de Şampiyonlar Ligi şampiyonu Manchester United’a 2006’da sponsor olan AIG, o zaman dört yıllığına yaptığı yaptığı 100 milyon dolarlık forma reklamı anlaşmasıyla dikkatleri üzerine çekmişti. Son üç çeyrekte 25 milyar dolar zarar eden ve FED’in hayat öpücüğü ile yaşama döndürülen AIG’nin sponsorluk konusunun bundan sonra ne olacağı ise muamma. AIG’nin başına gelenlerden sonra dünyanın en zengin kulüplerinden biri olan Manchester United’ın takım formasında AIG yerine FED mi yazacak sorusu sorulmaya başladı.
AIG’nin yatırım şirketi olan AIG Blue Voyage Fund ve AIG Global Sports & Entertaintment Fund, Eylül 2000’de Galatasaray Sportif A.Ş.’nin yüzde 21.5 oranındaki payını 20 milyon dolara satın alarak, azınlık hissedar olmuştu. Ancak, daha sonra çıkan ihtilaf nedeniyle AIG Blue Voyage Fund ile Galatasaray’ın yolları 2004’te ayrıldı. Galatasaray Spor Klübü, hisseleri AIG’den geri aldı. Galatasaray Kulübü, hisseler karşılığında 23.5 milyon dolar öderken, AIG’ye ayrıca Galatasaray Sportif tarafından da 9 milyon dolar tazminat ödendi. AIG, Haziran 2006’da Manchester United ile anlaştı.
FED’İN KARARI PİYASALARI KURTARAMADI • İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda (İMKB) yedi gündür aralıksız devam eden düşüşün sürmesini, AIG’nin kurtarılması ve Lehman’ın kendine kısmi bir alıcı bulması da engelleyemedi. 9 eylülden bu yana ortalama yüzde 19.22 oranında değer kaybeden Türk hisseleri, dün yüzde 2.99 oranında düştü. Uluslararası yatırım fonu Templeton’ın yöneticisi Mark Mobius, geçen haftaki küresel çalkantıların, Türkiye, Tayland ve Brezilya’daki yatırım enstrümanı fiyatlarını cazip hale getirdiğini söyledi.
İKİ YILLIK DİP • Borsanın gösterge endeksi olan İMKB-100 endeksi, 32 bin 728 puana gerileyerek günü, son 26 ayın en düşük seviyesinden kapattı. İMKB-100 endeksi en son 17 Temmuz 2006 tarihinde Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin tartışmalar ve global piyasalardaki carry-trade depremi sonrasında 32 bin 703 puandan kapanmıştı. Düşüşte yine yabancı kökenli aracı kurumların ve yatırım bankalarının satışları etkiliydi. Önceki gün AIG’nin batacağı haberleriyle çöken sigorta hisseleri, dün ise bir miktar toparlanmaya çalıştı. Dün yaşanan düşüşle son yedi gün içerisinde Türk hisselerindeki değer kaybı 46 milyar 776 milyon dolara ulaştı. Yılbaşından bu yana borsa endeksinde yaşanan düşüş de yüzde 41.07’yi buldu.
Templeton Fonu Yöneticisi Mobius ise Merrill Lynch, Lehman Brothers ile AIG ve diğer şirketler hakkındaki kararların, mali piyasalarda, geçen yılın ortalarından buyana hüküm süren belirsizliği sona erdirdiğini belirterek, bunun da piyasaları olumlu etkileyeceğini öne sürdü. Mobius, geçen hafta mali piyasalarda yaşanan olaylar sonucu, Türkiye’nin de içinde bulunduğu bazı yükselen piyasalardaki yatırım fırsatlarını arttırdığını kaydetti. Mobius, ABD bankacılık sisteminde güvenin tam olarak yeniden inşasının ise zaman alacağını kaydetti.
ALTINA HÜCUM • Gün boyunca satışla karşılışan ve YTL karşısında değer kaybeden yabancı para birimleri ise borsa endeksinin kapanmasının ardından tekrar güçlenmeye başladı. Serbest piyasada avro 1.8145 seviyelerini test ederek binde 5 yükselirken, dolar ise 1.28720 YTL fiyat seviyelerine ulaşıp binde 3 değer kazandı. Günün en fazla yükseliş gösteren yatırım aracı ise altın oldu. Yatırımcıların hızla riskten kaçarak en güvenli liman olarak gördükleri altın saldırması altın fiyatlarında yüzde 5.40’lık yükseliş getirdi.
MOSKOVA BORSASI KAPANDI • Yılbaşından bu yana en fazla düşen global borsa ise yüzde 63.34 ile Şangay borsası oldu. Onu yüzde 50.24 ile Moskova borsası izledi. Moskova borsası OPEC’in petrol fiyatının 86 dolara indiğini açıklamasının ardından yeniden düşüşe geçti ve öğlen saatlerinde bugün işlemlerin durdurulduğu açıklandı.
Moskova Borsası dün de yüzde 17’nin üzerinde bir düşüşle kapanmıştı. Rusya’nın en büyük bankası Sberbank hisselerinin yüzde 26 oranında değer kaybettiği borsada hem MICEX hem de RTS endeksinin de yüzde 10’luk düşüş göstermesi üzerine yerel saatle 12.51’de (TSİ 11.51) tüm işlemler durduruldu. Rus bono piyasasında ise resmi bir kapatma kararı alınmamasına rağmen işlemler durdu. Bankaların birbirine borç verme konusunda isteksiz olması nedeniyle bono piyasasında hiç işlem yapılmadığı belirtiliyor.
RUSYA’DA İFLAS SİNYALLERİ • Ülke medyası Rus şirketlerinin hisse senetlerinde gerçekleşen büyük düşüşlerin, Rus şirketlerin kredi bulmasını engelleyeceği ve bir çok büyük şirketin iflasla karşı karşıya kalacak. Başbakan Vladimir Putin, dün yaptığı açıklamada yatırımcıları sakinleştirmeye çalışarak, Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası’nın borsayı ayakta tutmak için 475 milyar ruble (18 milyar 482 milyon dolar) harcadığını vurguladı.
"kendinize âid olanı inkâr ederseniz birileri size karşı kullanır. "

